`

Dierzaamheid

Recentelijk is het IMVO Convenant Kleding en Textiel gesloten. Binnen deze samenwerking zullen negen thema's in de textiel-productieketen aangepakt worden. Er zullen stappen gezet worden om zaken als kinderarbeid, te lage lonen en milieu-vervuiling aan te pakken. Een van de negen thema's, en een 'vreemde eend in deze bijt' is dierenwelzijn. Niet eerder werd er zo duidelijk vast gelegd dat kleding- en textielbedrijven rekening moeten houden met de dieren die de wol, veren, haren en huid leveren als grondstof voor bepaalde textielsoorten. In dit blog wat meer achtergrond over hoe dierenwelzijn zich verhoudt tot duurzaamheid, en wat er nodig is om te garanderen dat kleding gemaakt wordt zonder dierenleed.

Dierenwelzijn en duurzaamheid in de kleding-industrie


Introductie

dierenwelzijn in de kledingindustrieDieren zijn onschuldig. En of je nu een die-hard geite-wollen sokken dragende veganistische activist bent, of een sigaren-rokende, golf spelende hondenbezitter, de meeste (Westerse!) mensen zullen onnodig pijn aangedaan aan dieren niet ok vinden, en diep geraakt zijn door beelden van dit soort misstanden. Mensen wisten niet dat angora van konijntjes kwam voor ze de akelige Peta filmpjes zagen over het levend villen van de konijnen. En de meeste mensen weten niet dat dat leuke bont-randje aan hun capuchon niet nep is, maar eens een echt snoezig diertje is geweest (zie de info over bontkragen op de website van Bont voor Dieren als je wilt weten of jouw bontrandje echt of nep is).



Waar we gelukkig grote stappen aan het maken zijn om de sociale misstanden in de kleding productie-keten aan te pakken, is er nog weinig te doen geweest omtrent de miljoenen dieren die eindigen als bontjas, donskussen, warme trui of jawel: schoenen. Begrijpelijk natuurlijk, dat de slaaf-achtige omstandigheden van textielarbeiders eerst aandacht krijgt, maar wat gebeurt er precies met al die andere levende wezens? Als duurzaamheid en MVO over rechten voor mensen op een waardig leven gaat, waarom zou het dan niet over rechten voor dieren op een waardig leven gaan?



Onderbuik-gevoelens laten ons duidelijk zien dat we liever niet willen dat dieren vreselijk behandeld worden. Maar tot nu toe wordt er in de internationale discussies over duurzaamheid en wat bedrijven hieraan moeten bijdragen met geen woord gerept over dieren. Is goede omgang met dieren een voorwaarde voor duurzaamheid, of zouden we juist veel intensiever, en dus met minder nadruk op dierenwelzijn, moeten produceren om duurzaam de wereld van voedsel te voorzien? Is rekening houden met dieren een voorwaarde om maatschappelijk verantwoord te ondernemen? Is textiel van dierlijke oorsprong duurzaam? En wat is er nodig om te garanderen dat de dieren die onze kleding worden, goed behandeld zijn?



Dierenwelzijn en duurzaamheid

Duurzaamheid, in het Engels 'Sustainability' gaat in essentie over het in stand houden van wat er is. Het verstandig omgaan met zaken zodat er in de toekomst ook nog gebruik van gemaakt kan worden.

De Wereldcommissie voor milieu en ontwikkeling, ook wel Brundtland Commissie genoemd, omschrijft duurzaamheid als: 'Ontwikkeling die aansluit op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in hun eigen behoeften te voorzien in gevaar te brengen.'



Vanuit de ecologie wordt er met de term duurzaamheid vooral bedoeld dat men grondstoffen duurzaam moet gebruiken en er niet meer onttrokken moet worden dan de natuur zelf bij kan maken. Door het respecteren van de hulpbronnen zullen volgende generaties er ook gebruik van kunnen blijven maken.



milieuvervuiling leer-looierijenDat men naar milieu-aspecten kijkt als het gaat om duurzaamheid is dus niet zo verwonderlijk. Een gezond milieu en weinig vervuiling is nodig om de natuur optimaal te laten functioneren zodat wij gebruik kunnen maken van de grondstoffen om onze menselijke maatschappij draaiende te houden. Dat men naar sociale omstandigheden kijkt als je het hebt over maatschappelijk verantwoord ondernemen is ook goed te begrijpen. Mensen als slaaf behandelen en uitbuiten is ethisch gezien niet te verantwoorden, en wordt door de maatschappij als niet-wenselijk beschouwd.



Het rekening houden met dierenwelzijn als je het hebt over duurzaamheid ligt wat minder voor de hand. Van de ene kant zou je kunnen beargumenteren dat als we de natuur gezond willen houden en de mens goed gevoed, we zo efficiënt mogelijk moeten produceren. En het dus beter is om intensieve landbouw te bedrijven inclusief intensieve veehouderij met alle problemen met betrekking tot dierenwelzijn. Van de andere kant: des te intensiever je produceert, des te minder je (over het algemeen) rekening houdt met de natuurlijke behoeftes van dieren, en des te sneller je allerlei ziektes krijgt onder je dieren. En het bestrijden van die ziektes kost weer allerlei hulpbronnen, wat weer niet efficiënt is. Bovendien levert intensiever produceren ook vaak veel meer mileuvervuiling op. (Hoewel sommige wetenschappers beweren dat juist bij intensieve veehouderij milieu-vervuiling binnen de perken gehouden kan worden.)



Maar is dierenwelzijn dan wel het aspect om rekening mee te houden? Zou het in het kader van duurzaamheid niet beter over efficiënte, milieu-vriendelijke productie-methodes moeten gaan? Aandacht besteden aan het welzijn van dieren is geen essentiele voorwaarde voor het bereiken van duurzaamheid in een keten. Maar om maatschappelijk verantwoord te ondernemen zou men juist wel rekening moeten houden met sentimenten rond de omgang met dieren....



Dierenwelzijn en Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen, oftewel MVO, gaat over meer dan het nastreven van (ecologische) duurzaamheid. Het gaat om een duurzame bedrijfsvoering, waarbij met de belangen van verschillende groepen rekening wordt gehouden. Het gaat over het afwegen van maatschappelijke en economische effecten van de koers van een bedrijf. Over het creëren van waarde op economisch (Profit), ecologisch (Planet) en sociaal (People) gebied (zie ook de uitleg van MVO Nederland).



schapen scherenVeel grote kledingmerken hebben begrepen dat misstanden omtrent de omgang met dieren veel effect kan hebben op de waardering door de consument, oftewel het imago en de branding van een bedrijf. De filmpjes over de mishandelingen van schapen bij een leverancier van Patagonia  lieten behoorlijk wat stof opwaaien. Een smet op het blazoen van een bedrijf wat gezien wordt als een van de duurzaamheids-voorlopers. Hoewel het bedrijf direct actie nam en niet meer bij deze leverancier zou inkopen (zie de reactie van Patagonia), is de reputatie-schade onomkeerbaar en zal het internet, en de consument, nog jaren Patagonia met die vreselijke beelden associeren. Met andere woorden: het publiekelijk uitkomen van slechte omgang met dieren kan grote economische consequentie hebben voor het bedrijf.




Dieren en MVO beleid

Maar buiten de economische consequenties voor het bedrijf als het publiek erachter komt dat dieren vreselijk hebben moeten lijden, is er een meer filosofische reden om ook rekening te houden met dierenwelzijn in de bedrijfsvoering. Het wordt wetenschappelijk steeds duidelijker dat dieren niet zomaar 'bewegende planten' zijn, maar, net als de mens, emoties hebben en kunnen lijden. Er wordt steeds meer erkend dat dieren geen dingen zijn, maar bewustzijn hebben en met gepast respect behandeld moeten worden (zie bijvoorbeeld wat de EU hierover zegt). En als we dan rekening houden met het welzijn van medewerkers en consumenten, en de rechten van mensen in de landen waar we produceren, waarom zouden we dan geen rekening houden met het welzijn van dieren als we het hebben over maatschappelijk verantwoord ondernemen?



intensieve veehouderijNiet zo raar dus, dat sommige kledingbedrijven dierenwelzijn als thema noemen in hun MVO beleid. En duidelijke voorwaarden stellen voor de levering van wol, angora, zijde, leer, dons, huiden en bont. Dat is natuurlijk lastig in de praktijk waar een bedrijf dierlijke producten/textiel inkoopt, maar de boerderij waar de dieren leefden een aantal schakels dieper in de productie-keten zit. Ook al zijn er allerlei initiatieven die garanties afgeven op een goede omgang met dieren, het is lastig te controleren of de boerderij zich echt heeft gehouden aan de afspraken.



Duurzame kledingproductie met dierlijk textiel

Maar goed, terug naar de eerdere gedachte over duurzaamheid: het zo verantwoord mogelijk gebruik maken van de grondstoffen zodat we er zo lang mogelijk mee kunnen doen. Idealiter zouden we dan met zijn allen flexitariër of zelfs vegetariër worden en vooral nog plantaardige eiwitten consumeren. De omzetting van plantaardige eiwitten (granen, peulvruchten etc.) naar dierlijke eiwitten (vlees, eieren, melk etc.) is namelijk helemaal niet zo efficiënt. Maar met zijn allen vegetariër worden zijn we als mens (nog lang) niet aan toe. Sterker nog, vleesconsumptie neemt alleen maar toe, nu dat het welvaartsniveau in de arme landen omhoog gaat en mensen daar meer te besteden hebben.
Er worden dus dieren gefokt voor vlees. En als die dieren geslacht zijn blijven we zitten met de huid, wol, haren, veren, vacht etc. In het kader van efficiënt gebruik van hulpbronnen kun je er dan maar beter wat van maken.




leren laarzen uit 220 v.Chr.

Dierlijk textiel helemaal verbannen uit de kleding-industrie is misschien ook helemaal niet zo duurzaam. Sterker nog, in het kader van een circulaire economie, waarbij je bij het ontwerpen van het product al rekening houdt met het afval wat het product op zal leveren, past dierlijk textiel misschien juist wel erg goed. Wol kan bijvoorbeeld enorm lang mee, en daarna ook nog eens heel goed hergebruikt worden. Een goede leren jas kan tientallen jaren mee; dat geldt niet voor het alternatief van plastic.



In de kledingindustrie worden niet alleen restproducten van de vleesproductie gebruikt. Er worden veel dieren gefokt enkel en alleen om er textiel van te maken. Neem nou bont; die dieren worden primair voor hun vacht gefokt. Het gaat veelal om diersoorten die in de natuur solitair (=in hun eentje) leven. Bovendien gaat het vaak om predator-soorten die een sterk ontwikkeld reuk-orgaan hebben – no way dat je die stress-loos met zijn honderden in een boerderij kunt stoppen! De Nederlandse overheid heeft al wetgeving gemaakt om de bont-industrie in Nederland af te schaffen. Helaas kunnen we als Nederland de import van bont lastig verbieden; dat mag niet in het kader van allelerei internationale handelsafspraken.



Ook het gebruik van in het wild levende dieren voor kleding kun je als je het mij vraagt niet vergoelijken in het kader van duurzaamheid. Iedere diersoort vervult een belangrijke rol in een ecosysteem, en door als mens de vacht van deze dieren te 'oogsten' maak je inbreuk op het normaal functioneren van zo'n ecosysteem. En als een ecosysteem verstoord wordt, treden er allerlei processen in gang die ervoor kunnen zorgen dat de mens ook niet meer goed gebruik kan maken van de ecologische diensten die het ecosysteem levert aan de menselijke maatschappij.



Concluderend

Het begrip duurzaamheid kan erg breed opgevat worden, en bij MVO wordt niet alleen ecologische duurzaamheid nagestreeft, maar ook gevraagd van bedrijven om ethisch en verantwoord te ondernemen. Binnen dat kader past het om niet alleen rekening te houden met milieu en mensenrechten, maar ook te kijken naar de omgang met dieren.



De processen om te komen tot universele mensenrechten waren moeizaam en de weg was vol hobbels. Nu dat de wetenschap er steeds meer achter komt dat dieren net als mensen kunnen lijden, en er op politiek niveau wordt vast gelegd dat dieren bewustzijn hebben, is het niet verwonderlijk dat ook aan de rechten van dieren aandacht wordt besteed. En dat het voorkomen en vermijden van dierenleed voor het maken van producten die niet van levensbelang zijn (kleding) eens goed onder de loep wordt genomen.



Wat nodig is zijn bepaalde voorwaarden of principes die bepalen welke dieren gebruikt mogen worden voor de productie van textiel, en onder welke voorwaarden. Sommigen zullen zeggen dat dieren opsluiten op een boerderij sowieso lijden van dieren oplevert en daarmee helemaal afgeschaft moet worden. Terwijl anderen het ok vinden als dieren een beetje lijden voor de productie van voeding, maar het niet ok vinden als dieren lijden voor de productie van niet-noodzakelijk textiel. We zullen dus moeten bepalen tot op welke hoogte we het lijden van dieren accepteren voor de productie van textiel. Daarbij kunnen de Vijf Vrijheden voor dieren onder menselijke invloed als uitgangspunt dienen. 



Binnen het IMVO convenant Duurzame Kleding en Textiel wilt men een visie op het gebruik van dieren voor de productie van textiel en kleding gaan ontwikkelen (zie pagina 39 van het textielconvenant voor de dierenwelzijn-teksten). Geen gemakkelijke taak omdat wij hier in het westen veel anders kijken naar de omgang met dieren dan men in ontwikkelingslanden doet. En uiteindelijk komen daar veel dierlijke grondstoffen voor kleding vandaan. Daarnaast worden de dieren veelal gefokt voor vlees, en is het als textielbedrijf lastig om voorwaarden te stellen als je niet de primaire afnemer bent. 

Verder is het belangrijk dat de consument een keuze heeft. Het moet dus veel duidelijker worden welke kledingstukken producten van dierlijke oorsprong bevatten, zodat de consument goed geïnformeerd is voordat hij iets koopt. De overheid zou graag zien dat er duidelijke labels komen aan kledingstukken waarop vermeld staat dat er dierlijke grondstoffen gebruikt zijn. Met de labeling van bont wordt nogal eens gesjoemeld om de consument te misleiden. Stel dus vragen in de winkel als je twijfelt, of check of het om echt of nep-bont gaat.



Als kledingmerken willen garanderen dat dieren niet onnodig hebben moeten lijden om een truitje of schoenen te worden, zullen er systemen opgezet moeten worden die bijhouden waar het dierlijke textiel vandaan komt. Zo kunnen bedrijven terug traceren dat het dierlijk textiel wat ze gebruiken van goede bronnen komt. Keurmerken of traceerbaarheids-systemen worden nu al ontworpen voor dons (zie TDS en RDS) en wol (zie RWS). Kledingbedrijven laten zo aan hun klant zien dat hun kleding zonder (te veel) dierenleed gemaakt is.



Last but not least zullen we zo efficiënt mogelijk moeten omgaan met onze dierlijke hulpbronnen. Het heeft veel 'gekost' om dierlijk textiel te maken, laten we er dan voor zorgen dat het dierlijk textiel zo lang mogelijk in gebruik blijft en niet op de afvalhoop verdwijnt. Hergebruik van wol, leer, zijde, dons etc. is vaak heel goed mogelijk en zonder veel energie-verbruik en gebruik van chemische hulpmiddelen. Maar dan moeten die textiel-soorten wel gesorteerd worden van de andere soorten textiel, en dat is nog een vrij lastige opgave.



Wat kun je zelf doen?

  • * Check de labels van een kledingstuk om te zien waar het van gemaakt is. Koop geen kleding van grondstoffen die jij niet ok vindt, zoals angora, bont of krokodillenleer.


  • * Shop alleen bij winkels en merken die zich hebben uitgesproken tegen bont en zich aangesloten hebben bij het Fur Free Retailer programma.  


  • * Wil je helemaal geen dierenleed? Koop dan vegan kleding. Bij Green Lily geven we expliciet aan als een kledingstuk helemaal vegan is (dus ook geen knoopjes van hoorn bevat bijvoorbeeld). Shop hier vegan kleding bij Green Lily.  


  • * Google je favoriete kledingmerk & CSR policy – en kijk of het merk rekening houdt met dierenwelzijn (animal welfare).


  • * Stel vragen in de winkel of online! Hoe meer consumenten laten zien dat het hen wat uitmaakt hoe er geproduceerd wordt, hoe meer bedrijven er rekening mee zullen gaan houden.


  • * Zorg goed voor je kleding van dierlijk materiaal zodat je er lang mee kunt doen – hang wol een nachtje buiten om weer 'schoon' te worden i.p.v. te wassen, verzorg je leren jas en schoenen goed, en berg die oude bontjas van je oma met mottenballen op. Zie ook onze duurzame wastips.


  • * Geef je oude kleding door via een kledingruil (van Little Green Dress bijvoorbeeld), of breng het naar een tweedehands-winkel.


  • * Gooi oud textiel niet bij het gewone afval maar in de textielbak.



----------------------------------------------------
Vond je bovenstaande informatie interessant en wilt je meer van mijn inzichten horen? Bekijk de mogelijkheden om mij uit te nodigen voor een interessant gesprek of een inspirerend verhaal.




Reacties

Wees de eerste om te reageren...

Laat een reactie achter
* Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.
* Verplichte velden
Wij slaan cookies op om onze website te verbeteren. Is dat akkoord? Ja Nee Meer over cookies »